Autisme in de kleuterklas

De laatste weken sprak ik heel wat kleuteronderwijzers en leerondersteuners die actief zijn in het kleuteronderwijs in Vlaanderen. Als lesgever voelt het soms wat machteloos. Je weet goed wat de kleuters met autisme nodig hebben op hun jonge leeftijd om hun ontwikkeling optimaal te ondersteunen. Anderzijds weet je dat dat vaak niet haalbaar is in volle kleuterklassen met een gevarieerde groep aan kinderen. Alle profielen zijn aanwezig in een hedendaagse kleuterklas: van zwakbegaafd tot hoogbegaafd, van sociaal gemotiveerd tot egocentrisch, van mondig tot non-verbaal, van een hoog tot een laag sociaal-emotioneel niveau.

Je moet het maar doen als leerkracht. Je moet steeds een afweging maken wie je even als maatstaf gebruikt, wie je even een aanbod op maat kan geven, wie je even optimaal ondersteunt of wie je even aan de kant laat zitten. Dat moet niet evident zijn.

Daarom enkele tips om je kleuter met autisme toch een maximale basisrust te gunnen in een volle kleuterklas.

Meer weten? Hier vind je meer info over opleidingen over jonge kinderen met autisme.

TIP 1

Je kan beter meerdere keren per dag een korte afgebakende en hyperduidelijk taak geven aan je kleuter, dan de hele dag door zo’n beetje verduidelijking te geven. Het komt er op neer dat het stressniveau van je kleuter zal stijgen bij goedbedoelde maar halfslachtige verheldering. En eens je boven een bepaald niveau zit bots je op actie-reactiegedrag, passiviteit of erg dwingend en zelfbepalend gedrag. Beter is dus om het niet zo ver te laten komen. Dit kan je doen door de kleuter wat te laten meedraaien in de klas, ook al komt dat neer op fladderen van de ene naar de andere hoek of wat rondzwerven. Als je deze ‘vrijere’ momenten afwisselend met een regelmatig aanbod van duidelijke vastomlijnde interessante taken zien we dat het stressniveau binnen de perken gehouden kan worden. Voor sommige kleuters kan dat neerkomen op een tiental autismevriendelijke taakjes die een halve minuut duren, afgewisseld met een open aanbod aan vrij spelen.

Tip 2

Zorg ervoor dat je speelgoed aanbiedt op het spelniveau van de kleuter. Regelmatig komt het er op neer dat dit onder het gebruikelijk spelniveau van de klasgroep ligt. Het kan zijn dat je het aanbod van manipulatiespel of actie-reactiespelletjes moet uitbreiden. Je wil immers niet elk spelmoment hetzelfde materiaal aanbieden, maar wel elk spelmoment een aanbod geven op het niveau van de kleuter.

Tip 3

Let op met complexere sociale spelmomenten waarbij beurtrol of materiaal delen aan bod komt. Voor heel wat kleuters met autisme is dit nog te hoog gegrepen. Geen paniek dus wanneer je kleuter vaak alleen speelt. Je focus kan dan beter liggen op het uitbreiden van de mogelijkheden om met bepaald materiaal te spelen.

Het zelfstandig kunnen gebruiken van spelmateriaal in een gevarieerde vorm, geeft meer kansen om later gemakkelijker samen te spelen met anderen.

Tip 4

Zorg er voor dat je klas een ‘alleen-plekje’ heeft. Hier geldt de regel dat wie op dat plekje speelt niet gestoord mag worden, enkel door de juf/meester. Soms is een duidelijke afbakening van dat plekje nodig, zodat de grenzen voor iedereen helder zijn. En altijd is het belangrijk om een interessant aanbod te voorzien op deze rustplek. Het gaat immers over sociale rust, en niet per se cognitieve rust of zintuiglijke rust. Wanneer de kleuter daar enkel moet ‘wachten’ zal de stress vermoedelijk de lucht in gaan. Door het regelmatig aanbieden van dit sociaal rustplekje, geef je ademruimte aan je kleuter met autisme en zorg je er voor dat een dag in de kleuterklas haalbaarder wordt.  Een hele dag in groep doorbrengen kan immers gigantisch vermoeiend zijn. Zo’n sociaal rustig plekje is bovendien vaak interessanter dan een zintuiglijk rustig plekje.

Tip 5

Heb je nieuw materiaal? Laat de kleuter met autisme dit eerst verkennen in een sorteeropdrachtje: duidelijk, eindig en zelfstandig uitvoerbaar.

Tip 6

Leg de lat laag wat sociale verwachtingen betreft. Besef dat heel wat kleuters met autisme sociaal-emotioneel nog op een lager niveau functioneren dan hun neurotypische leeftijdsgenootjes. Deze ontwikkeling komt vaak wat vertraagd of kent een atypisch verloop. Zorg voor basisrust door de lat wat lager te leggen, pas eventueel sociale situaties aan en zorg voor afwisseling met alleen-speel-momenten waarbij ze geen rekening hoeven te houden met anderen. Verder in de ontwikkeling zou je eventueel op een neutrale manier informatie vanuit een ander perspectief kunnen toevoegen. Je vertaalt daarbij de andere kleuter vb. “Jij wil met die auto spelen. Da’s ok. Jef wil ook met die auto spelen, dat is ook ok. Ik geef je een oplossing:…”. Je hoeft dan niet meteen te verwachten dat de kleuter dit in een volgende situatie kan toepassen. Blijf rustig telkens opnieuw informatie toevoegen, dat kan de ontwikkeling aan duwtje in de rug geven.

Tip 7

Zorg er voor dat je communicatievormen gebruikt die de kleuter begrijpt. Heb je het gevoel dat picto’s of foto’s toch niet voor veel duidelijkheid zorgen? Dat kan zeker en is heel normaal voor de jonge kleuters met autisme. Durf dan nog concreter te gaan en gebruik te maken van voorwerpen om je verwachtingen duidelijk te maken. Geef de jas wanneer je verwacht dat de kinderen naar buiten gaan, geef de koekendoos wanneer ze koek moeten eten, geef een potlood en een duidelijke taak wanneer je verwacht dat ze die taak doen… Communicatie met voorwerpen is voor heel wat jonge kleuters met autisme duidelijker dan het gebruik van prenten/foto’s of picto’s.

Deze tips zijn voor heel wat kleuters met autisme bruikbaar in een klascontext. Echter is het autisme complex en zijn de gedragingen die erbij horen bij iedereen anders. Wil je genuanceerd oplossingen kunnen bieden, is het belangrijk om de autistische denkwijze en denkpatronen te kennen om op die manier het zichtbare gedrag juist te kunnen duiden. Dan kan je op maat van het kind en zijn autisme het juiste aanbod voorzien.

Wil je meer weten over autisme bij kleuters? Dan zijn volgende thema’s interessant om op te zoeken: begripsniveaus – sociaal-emotionele ontwikkeling – theory of mind – spelniveaus – eendoostaken.

Meer weten? Hier vind je meer info over opleidingen over jonge kinderen met autisme.